مدیریت ارتباطات زیرساخت استان زنجان

 موقعیت جغرافیایی استان

استان زنجان در شمال غربی ایران و در منطقه‌ای کوهستانی واقع شده است. این استان از شمال با استان‌های اردبیل و آذربایجان شرقی، از شرق با استان قزوین، از جنوب با استان همدان، و از غرب با استان‌های آذربایجان غربی و کردستان همسایه است. 

موقعیت نسبی: استان زنجان در شمال غرب ایران قرار دارد و به عنوان بخشی از فلات زنجان شناخته می‌شود. 
همسایگان استان: 
شمال: استان‌های اردبیل و آذربایجان شرقی
شمال شرق: استان گیلان
شمال غرب: استان آذربایجان غربی
جنوب: استان همدان
غرب و جنوب غرب: استان کردستان
شرق: استان قزوین
ویژگی‌های جغرافیایی:
استان زنجان یک منطقه کوهستانی است و میانگین ارتفاع آن بیش از ۱۵۰۰ متر از سطح دریا است. 
این استان در محدوده ۴۷ درجه و ۱۰ دقیقه تا ۵۰ درجه و ۵ دقیقه طول شرقی و ۳۵ درجه و ۲۵ دقیقه تا ۳۷ درجه و   ۱۰ دقیقه عرض شمالی از خط استوا قرار دارد. 
استان زنجان دارای مساحت بیش از ۲۲,۱۶۴ کیلومتر مربع است. 
از نظر تقسیمات کشوری، استان زنجان دارای ۷ شهرستان است: ابهر، ایجرود، خدابنده، زنجان، طارم، خرمدره و ماهنشان. 
زنجان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، به عنوان یک مرکز تجاری و صنعتی مهم در کشور شناخته می‌شود. 
 جمعیت‌شناسی استان

جمعیت استان زنجان بر اساس آخرین آمار، حدود ۱٬۲۶۴٬۰۰۰ نفر است. این استان در شمال غربی فلات ایران قرار دارد و مساحتش ۲۱٬۷۷۳ کیلومتر مربع است که ۱/۴۳ درصد از کل کشور را شامل می‌شود. جمعیت استان زنجان عمدتاً در مناطق شهری متمرکز شده است، اما مناطق روستایی نیز جمعیت قابل توجهی دارند. 

توزیع جمعیت:
مناطق شهری:
حدود ۰.۸ میلیون نفر در مناطق شهری زندگی می‌کنند که این تمرکز به دلیل فعالیت‌های اقتصادی، تجاری و خدماتی بیشتر در شهرها است.
مناطق روستایی:
حدود ۰.۳ میلیون نفر در مناطق روستایی زندگی می‌کنند که به کشاورزی، دامداری و صنایع وابسته مشغول هستند. 
جمعیت شهرهای استان:
زنجان:
مرکز استان و یکی از مهم‌ترین شهرهای استان با جمعیتی حدود ۴۳۰,۸۷۱ نفر در سال ۱۳۹۵.
ابهر:
دومین شهر پرجمعیت استان با ۹۹,۲۸۵ نفر جمعیت در سال ۱۳۹۵.
خرمدره:
سومین شهر پرجمعیت استان با ۶۸,۱۲۱ نفر جمعیت در سال ۱۳۹۵.
قیدار:
جمعیت این شهر در سال ۱۳۹۵، ۳۴,۹۴۱ نفر بوده است. 
سن : میانگین سنی جمعیت استان زنجان ۳۱ سال است. این سن به عنوان سن میانسالی در نظر گرفته می‌شود. همچنین، متوسط سن امید به زندگی در این استان ۷۸.۹۵ سال است که برای زنان ۸۱.۳ و برای مردان ۷۶.۶۶ سال است.
جنسیت :  جمعیت استان زنجان تقریباً به طور مساوی بین مردان و زنان تقسیم شده است. به عبارت دقیق‌تر، حدود 50.3 درصد از جمعیت را مردان و 49.7 درصد را زنان تشکیل می‌دهند طبق آمار خبرگزاری مهر. این به این معنی است که نسبت جنسیتی در این استان تقریباً 100 به 100 است، به این معنی که به ازای هر 100 زن، 100 مرد وجود دارد.

عوامل مؤثر بر جمعیت استان:
روند مهاجرت:
مهاجرت به استان زنجان، به ویژه به مرکز استان (شهر زنجان) از عوامل مؤثر بر افزایش جمعیت است. 
افزایش نرخ زاد و ولد:
افزایش نرخ زاد و ولد در استان نیز می‌تواند در افزایش جمعیت مؤثر باشد. 
فرصت‌های شغلی و بهبود شرایط زندگی:
بهبود شرایط اقتصادی و افزایش فرصت‌های شغلی در استان، می‌تواند به افزایش جمعیت منجر شود.

جایگاه علمی

استان زنجان با برخورداری از ظرفیت‌های علمی، پژوهشی و فناورانه گسترده، نقش مؤثری در توسعه آموزش عالی کشور دارد و دومین استان از نظر سرآمدی علمی محسوب می‌شود.
سطح سواد: نرخ باسوادی در استان زنجان ۹۵.۱ درصد است که بالاتر از میانگین کشوری است. شهرستان‌های ابهر، خرمدره، سلطانیه و زنجان دارای نرخ باسوادی بالاتر از میانگین استانی هستند، در حالی که شهرستان‌های خدابنده، ایجرود، ماهنشان و طارم زیر میانگین استانی قرار دارند.

 جاذبه‌های گردشگری و توریستی

جاذبه‌های طبیعی:
- غار کتله خور: غار کتله‌خور در فاصله ۱۵۵ کیلومتری جنوب زنجان واقع شده است. در مناطق ترک‌نشین به کوه‌های کم‌ارتفاع کتله می‌گویند. این غار بر روی یکی از این کتله‌ها قرار دارد و خورشید از پشت آن طلوع می‌کند، به همین دلیل به آن کتله خورشید یا کتله‌خور گفته می‌شود.
غار کتله‌خور ۷ طبقه دارد که شما اجازه دارید از ۳ طبقه آن بازدید کنید. در حال حاضر کتله‌خور به سه بخش فرهنگی، تفریحی و ورزشی تقسیم شده‌است. بهترین زمان بازدید از این مکان دیدنی فصل بهار و تابستان است. بازدید از غار حدود ۲ الی ۳ ساعت زمان خواهد برد.
-کوه‌های رنگارنگ آلاداغ‌لار: یکی از پدیده‌های منحصربه‌فرد ایران تپه‌های آلاداغ‌لار یا کوه‌های رنگی نام دارد که در مسیر زنجان به ماه‌نشان قرار گرفته است. کوه بلقیس با ۳۳۰۰ متر ارتفاع، مرتفع‌ترین قله‌ی این منطقه است. پس از پیداشدن آثاری از زندگی ماد‌ها این ناحیه «مادنشان» نامیده شد و با گذر زمان به «ماهنشان» تغییر کرد. کوه‌های رنگی ماهنشان جاذبه‌های گردشگری زیادی را درخود جای داده‌اند؛ رودخانه‌های متعدد، چشمه‌ها، باغ‌ها، دریاچه‌های آب شیرین و دریاچه‌ی پری از زیباترین جاذبه‌های ماهنشان به‌شمار می‌روند.

- پیست اسکی پاپایی:مسافرت در زمستان حال و هوای خاص خود را دارد. پیست اسکی پاپایی در ۴۵ کیلومتری جنوب غربی زنجان و ۳ کیلومتری شهرستان ایجرود همه ساله پذیرای گردشگران زیادی است. ظرفیت پذیرش این پیست اسکی با ۸۰ هکتار وسعت ۵ هزار نفر در روز است.
 
                                   
- آبشار شارشار:آبشار شارشار یکی از زیباترین جاهای دیدنی زنجان است که در ۵ کیلومتری دریاچه سد تهم قرار گرفته است. آب‌و‌هوای خنک این منطقه در فصل تابستان گردشگران زیادی را به سمت آبشار می‌کشاند.متأسفانه این آبشار پس از آبگری سد به زیر آب رفته اما خود سد تهم هنوز زیبایی‌های زیادی دارد. دریاچه مصنوعی تهم آبی بسیار زلال دارد و درختان پیرامون آن منظره‌ای همچون یک تابلوی نقاشی ایجاد کرده‌اند.
- مجموعه تفریحی ائل داغی:گذراندن اوقات خوش در زندگی، و به ویژه در سفر، چیزی است که همه آرزویش را دارند. مجموعه تفریحی ائل داغی یکی از پرطرفدارترین تفرجگاه‌های شمال زنجان است که در دامنه کوه گاوازنگ قرار دارد. قرارگیری این مجموعه در فاصله ۳ کیلومتری مرکز شهر آن را به مکانی مناسب برای گذراندن اوقات خوش مردم شهر و مسافران تبدیل کرده است. ائل داغی همواره میزبان همایش‌ها و جشنواره‌هایی نظیر همایش پیاده‌روی خانوادگی و جشنواره آش و صنایع دستی است. 
 
                              
- سد تهم: سدی خاکی با هسته رسی در جنوب روستای تهم و در فاصله ۱۵ کیلومتری شمال غربی شهر زنجان در استان زنجان است که بر روی رودخانه سارمساقلو ساخته شده است. در ۳۰۰ متری بالادست سد، رودخانه تهم و گله رود به هم می‌پیوندند و رودخانه سارمساقلو را تشکیل می‌دهند و به سد تهم می‌رسند. این رودخانه از شاخه‌های زنجان رود است، که زنجان رود خود نیز یکی از شاخه‌های رودخانه قزل اوزن می‌باشد. یکی از بزرگ‌ترین تفرجگاه‌های شهر زنجان، سد تهم است که علاقه‌مندان به طبیعت گردی، عکاسی، ماهیگیری و قایق‌سواری به این منطقه می‌آیند.  در دریاچه سد تهم ماهیانی همچون زردپر، شیربت و کپور وجود دارد دستیابی به محل سد از طریق جاده‌های اصلی و راه‌آهن کشوری تا شهر زنجان و جاده فرعی آسفالته زنجان ـ تهم امکان‌پذیر می‌باشد.
                     
- رودخانه قزل‌اوزن: قِزِل‌اوزَن یکی از طولانی‌ترین و پرآب‌ترین رودهای ایران است که از ارتفاعات چهل‌چشمه کردستان سرچشمه می‌گیرد. اگرچه کلمه قزل در زبان ترکی به معنای طلا است اما به این خیال نباشید که در این رودخانه طلا پیدا کنید زیرا قزل‌اوزن در واقع به معنا رودخانه بزرگ و شکوهمند است. رودخانه قزل‌اوزن در مسیر خود از شهر‌های زیادی همچون دیواندره، بیجار، ماه‌نشان، میانه و ممان می‌گذرد و مزارع و باغات زیادی را سیراب می‌کند. این رودخانه در طول تاریخ جایگاه مهمی در این منطقه داشته و مورخان زیادی از آن یاد کرده‌اند.
- شیت (طارم): روستای شیت از توابع بخش چورزق شهرستان طارم در استان زنجان می‌باشد. روستای شیت از روستاهای نمونه گردشگری و دارای ظرفیت‌های زیبا و طبیعی است. این روستا دارای ۲۴۰ خانوار و قریب به هزار نفر جمعیت دارد. معیشت روستا شامل: کشاورزی، باغداری، دامداری، زنبورداری و قالیبافی و زبان مردم این روستا ترکی آذربایجانی است. جاذبه‌های دیدنی و گردشگری روستا: چشمه سارها، قلعه شیت، رودخانه چهار فصل، غار سیدباغی، ییلاق دولا و ییلاق نَراب، سنگ‌های دختر و پسر، امامزاده سید محمد ماهوری شیت.
دریاچه پری: دریاچه پری که به دریاچه شورگلی و خندقلو نیز معروف است در دهستان اوریاد، ۴۵ کیلومتری شهرستان ماهنشان، قرار دارد و تنها دریاچه طبیعی و یکی از جالب‌ترین جاهای دیدنی زنجان به‌شمار می‌رود. این دریاچه که نامش را از روستایی در نزدیکی خود گرفته دارای چشم‌اندازی زیبا و هوایی مطبوع است. دریاچه پری ۵۰۰ مترمربع مساحت دارد و آب مصارف کشاورزی و پرورش ماهی کشاورزان منطقه را تامین می‌کند. دشتی سرسبز دریاچه پری را احاطه کرده و کو‌ه‌های سر به ‌فلک کشیده فضایی دیدنی و چشم‌نواز برایتان ایجاد کرده است. دریاچه خندقلو همچون سرابی در دل دشت خودنمایی می‌کند.

جاذبه های تاریخی :
- مجموعه تاریخی بازار زنجان: طولانی ترین بازار سرپوشیده ایران است. این بازار در دوران آقا محمد خان قاجار آغاز و در سال ۱۲۱۳ در زمان فتحعلی شاه قاجار خاتمه یافته و مساجد و سراها و گرمابه‌ها در سال ۱۳۲۴ هجری قمری به آن اضافه شده‌است. مجموعه بازار قدیمی به صورت یک خط مستقیم به عنوان بازار بالا و پایین به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم شده‌است. گستردگی جغرافیایی بازار زنجان و تنوع راسته‌ها، تعدد سراها و کاروانسراهای درون‌شهری در راسته‌های فرعی که هرکدام به نامی و به فعالیتی خاص اختصاص یافته و وجود مساجد فراوان گویای پویایی این مجموعه در طول زمان‌های گذشته و شرایط حاکم بوده‌است. این بازار از سوی غرب و شرق گسترده شده و بدین لحاظ بازار پائین و بازار بالا تقسیم و نامگذاری شده ‌است. ساخت بازار زنجان در سال ۱۲۰۵ هجری قمری در دوران حکومت آغامحمد خان قاجار آغاز و به سال ۱۲۱۳ هجری قمری مقارن حکومت فتحعلی شاه قاجار پایان گرفته‌است. در دوره‌های بعد به بنای بازار زنجان از جمله ساخت چندین سرا، مسجد، گرمابه اضافه شده ‌است.
- گنبد سلطانیه:گنبد سلطانیه یکی از آثار میراث جهانی ایران است که در دوره ایلخانیان ساخته شد و از جاهای دیدنی زنجان به شمار می‌آید. این گنبد به دستور سلطان محمد خدابنده ملقب به اُلجایتو احداث گردید تا پیکر امام علی(ع) و امام حسین(ع) را به آنجا منتقل کنند. مخالفت‌های عالمان شیعه و خوابی پریشان، سلطان محمد را از انجام این کار پشیمان کرد و سرنوشت باعث شد این مکان دیدنی به مدفن خودش تبدیل شود. در زیر بنای گنبد سلطانیه دالان‌هایی زیرزمینی وجود دارد که بسیاری معتقدند برای برگذاری آیین‌های دینی ساخته شده‌اند. گنبد سلطانیه بزرگترین گنبد تاریخی ایران و بزرگترین گنبد خشتی جهان به‌شمار می‌رود. از حیث ارتفاع نیز این گنبد سومین گنبد جهان بعد از گنبد کلیسای سانتا ماریا دل فیوره و گنبد مسجد ایاصوفیه است. گنبد سلطانیه در گذشته به عنوان ساعت آفتابی نیز مورد استفاده قرار می گرفت. بر روی دیوار‌های این بنا، آیات قرآن و کلمات الله، محمد و علی به چشم می‌خورند. شاید از خود بپرسید این سازه چطور پس از ۷۰۰ سال سالم باقی‌مانده است؛ گنبد سلطانیه از دو لایه ساخته شده است و همین دلیل باعث شده‌است گذر سالیان دراز تاثیری در سلامت سازه نداشته باشد.برای بازدید از گنبد سلطانیه باید ۴۳ کیلومتر از شهر زنجان دور شوید و به سمت شهر سلطانیه حرکت کنید. گنبد آبی‌رنگ و بزرگ این مکان دیدنی از دور توجه شما را به خود جلب خواهد کرد.
- حمام سنتی حاج داداش: حمام سنتی حاج داداش تنها گرمابه ستون سنگی زنجان است که در بازار سنتی زنجان، روبه‌روی مسجد میرزایی قرار دارد. این حمام ۱۵۰ سال قبل توسط فردی به نام حاج داداش ساخته شده و به همین دلیل نامش را حاج داداش گذاشته‌اند.حمام حاج داداش در سال ۱۳۷۸ با حفظ بافت سنتی خود به سفره‌خانه تغییر کاربری پیدا کرده است. زیباترین بخش حمام گنبد اصلی آن است که روی چهار ستون سنگی با بدنه‌‌ای مارپیچی قرار گرفته است. گچ کاری‌ها و کاشی‌های رنگی استفاده شده در بنا، فضای سنتی سفره‌خانه و حوض موجود در زیر گنبد اصلی فضایی بسیار آرامش‌بخش برای گردشگران فراهم کرده‌اند.
 - دودکش جن: از جاهای دیدنی زنجان: دودکش جن یا هودو اصطلاحی در علم جغرافیا است و به ستون‌های تشکیل شده از رسوبات آبرفتی زیر تخته‌سنگ‌های بزرگ که اطراف آن‌ها به دلیل فرسایش از بین‌رفته‌است اطلاق می‌شود. شاید از نام این پدیده کمی بترسید اما دودکش‌های جن هیچ ارتباطی با جن و پری ندارند. در زمان قدیم سازه‌هایی که ساخت آنها برای انسان دشوار بوده را به دیو و جن نسبت می‌دادند.

- قلعه بهستان: قلعه بهستان یا دژ کهن در شهرستان ماه‌نشان کنار رود قزل اوزن ساخته شده است. این دژ باستانی که از زمان مادها به جای مانده، یکی از ۲۰ قلعه تاریخی این منطقه بشمار می‌رود و ظاهر بسیار عجیبی دارد. مردم زنجان از این مکان دیدنی با عنوان قلعه دیو یاد می‌کنند زیرا آنها اعتقاد دارند که در گذشته دیو‌ها روی تخته‌سنگ‌های مسطح بالای ستون‌های قلعه استراحت می‌کردند.جنس قلعه بهستان از خاک سفت است و ظاهری شبیه به یک دسته قارچ دارد. طبقات فوقانی این دژ برای دفاع و طبقات تحتانی برای نگهداری آذوقه مورد استفاده قرار می‌گرفت. قلعه بهستان با اتاق‌های بزرگ و کوچک، بقایای چند حوض، پله‌ها و دالان‌ها، سیستم لوله‌کشی منحصربه‌فرد و ظاهر عجیبش از جذابترین جاهای دیدنی زنجان است.
- معبد داش‌کسن: معبد داش‌کسن که به معبد اژدها نیز شهرت دارد، بنایی صخره‌ای در حاشیه روستای ویر است. این روستا در فاصله ۱۵ کیلومتری شهر سلطانیه در دل کوه‌ها واقع شده است. قدمت معبد اژدها به دوره‌ی ایلخانیان بازمی‌گردد. این معبد دو نقش برجسته‌ی اژدها و چند محراب اسلامی را در خود جای داده است.معبد داش‌کسن یکی از دیدنی های زنجان است که از فرهنگ مغولستان و چین در دوره‌ی ایلخانان تأثیر گرفته است. نقش‌های اژدها با ۵ متر طول و ۱.۵ متر ارتفاع درون یک حفاظ شیشه‌ای قرار دارند. الجای خاتون، خواهر سلطان محمد خدابنده، دستور ساخت این معبد را داده، اما با مسلمان شدن ایلخانان ساخت بنا متوقف شده است.
- دژمنده: شهر زیرزمینی دژمنده در روستای خوئین مکانی بی‌نظیر است که در گذشته به عنوان مخفیگاه مورد استفاده قرار می‌گرفته‌ است. این شهر زیرزمینی چندین ورودی دارد اما تا به حال دو ورودی آن بازگشایی شده است. شاید باورنکردنی به نظر برسد اما نشست یک خانه در روستای خوئین باعث کشف این شهر زیرزمینی شده است . دژمنده با دالان‌های پرپیچ‌وخم در عمق ۴ متری از سطح زمین ساخته شده است. دقیقا مشخص نیست که این بنا در چه دوره‌ای احداث شده اما گروهی از محققان ساخت آن را به دوره سلجوقیان نسبت می‌دهند. وجود اتاقک‌ها و منافذ زیاد حاکی از آن است که این شهر زیرزمینی برای اختفاء طولانی‌مدت در نظر گرفته ‌شده ‌است.
- پل میر بهاءالدین: پل میر بهاءالدین در ابتدای جاده بیجار روی رودخانه زنجان‌رود واقع شده است. اگرچه قدمت این پل به دوره ناصر‌الدین‌شاه باز‌ می‌گردد اما پایه‌هایی از جنس سنگ‌های تراشیده و ملات آهک باعث استواری پل در گذر زمان شده است. در گذشته رودخانه زنجان‌رود بسیار طغیانگر بوده و به همین دلیل خیری به نام حاج میر بهاءالدین تصمیم می‌گیرد برای رفاه مردم این پل را احداث کند، اما متأسفانه این رود امروزه بسیار کم‌آب شده است بهترین زمان بازدید از پل میر بهاءالدین یا پل کهنه فصل بهار و با جاری شدن رودخانه است. پل کهنه ۱۰۰ متر طول، ۶ متر عرض و ۱۱ متر ارتفاع دارد. سه دهانه به صورت طاق‌های ضربی برای این پل طراحی شده است تا هنگام خروش رودخانه پاسخگوی حجم زیاد آب باشد.
- بنای تاریخی چلبی اوغلی: بقعه چلبی اوغلی در مسیر سلطانیه-خدابنده قرار گرفته و توسط یکی از مریدان مولانا ساخته شده است. بنای چلبی اوغلی از دو بخش خانقاه و مقبره تشکیل شده و در ساخت آن از عقاید صوفیه الهام گرفته شده است. این بنای تاریخی از دیرباز مورد توجه تاریخ‌نویسان و گردشگران ایرانی و خارجی بوده و نگاره‌هایی قدیمی از آن موجود است . مقبره چلبی اوغلی تنها ۵۰۰ متر با گنبد سلطانیه فاصله دارد، پس در بازدید از گنبد معروف سلطانیه از دیدن این مکان غافل نشوید.
- پل سردار از جاهای دیدنی زنجان: پل سردار یکی‌دیگر از پل‌هایی است که روی رودخانه زنجان‌رود احداث شده است. در سال ۱۳۳۳، ذوالفقارخان اسعد‌الدوله برای حل مشکلات مردم در عبور و مرور تصمیم گرفت این پل را بسازد. پل قلتوق یا پل سردار نبوغ و معماری هنرمندان ایرانی دوران قاجار را به رخ گردشگران می‌کشد.پل سردار یک دهانه بزرگ و دو دهانه کوچک دارد و روی پایه‌های پل نیز دو دهانه با قوس تزئینی کار شده است. طول پل سردار به ۸۰ متر می‌رسد و ارتفاع آن در بالاترین نقطه از سطح بستر رودخانه ۱۲ متر است.
جاذبه های  مذهبی:
- مسجد جامع زنجان :مساجد از جمله جاهای دیدنی هستند که معماری بی‌نظیرشان چشم هر بیننده‌ای را خیره می‌کند. مسجد جامع زنجان که به مسجد سید معروف است، اثری هنری و البته مذهبی است که در دوره قاجاریه بنا نهاده شده است. مسجد جامع زنجان یکی از بزرگترین و زیباترین مدارس دینی ایران است و به همین دلیل در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است . اولین چیزی که پس از ورود به مسجد توجه شما را جلب خواهد کرد ایوان‎های چهارگانه‌ای است که در چهار ضلع مسجد به شکل قرینه قرار گرفته‌اند. صحن‌ بزرگ مسجد به همراه حجره‌ها و شبستان‌ها زیبایی خاصی به مسجد بخشیده است. اگرچه این مسجد مورد مرمت قرار گرفته است اما کاشی‌کاری‌های رواق جنوبی هنوز اصالت خود را حفظ کرده‌اند. قرارگیری مسجد جامع در بافت قدیمی شهر زنجان بازدید از آن را آسان کرده است. 
- امامزاده ابراهیم: آرامگاه امامزاده سید ابراهیم در شهر زنجان یکی از بنا‌های دیدنی این استان است که در حد فاصل چهارراه انقلاب و بلوار آزادی واقع شده است. این بنای متبرّک در مجاورت راسته فرعی بازار زنجان قرار گرفته و در سال ۱۳۴۰ به طور کامل بازسازی شده است . شجره این امامزاده مورد اختلاف علما است و گروهی ایشان را به امام سجاد (ع) و گروهی دیگر ایشان را به حضرت عباس نسبت می‌دهند. این امامزاده یکی از پربازدید‌ترین مناطق دیدنی زنجان است و مردم زیادی برای عرض ارادت به سید ابراهیم و تماشای مناره‌ها و معماری زیبای مسجد به آن سر می‌زنند.
- مسجد خانم زنجان : بنای مسجد خانم که به دوره قاجاریه تعلق دارد در محله قدیمی فخیم الدوله زنجان قرارگرفته است. این مسجد که فاقد گنبد و دارای دو مناره بسیار زیباست در سال ۱۳۲۳ هجری قمری و به خواست یکی از زنان مقتدر ایران بنام جمیله خانم دختر حسین قلی خان نظام العداله (ذوالفقاری) ساخته شد. بنای مسجد مشتمل بر سردر ورودی با دو مناره کوتاه، صحن، شبستان تابستانی و زمستانی، حجره‌های متعدد و تزیینات کاشی‌کاری و گچ‌بری است. مناره‌های قطور و کوتاه با تزیین آجر کاشی و محرابی زیبا با تزیینات پرکار کاشی معقلی در صحن شبستان ستون‌دار، از ویژگی‌های خاص این بنا است. تزیینات روی ایوان‌ها و مناره‌ها به سبک دوره قاجار و بیش‌تر با استفاده از رنگ‌های زرد، سیاه، فیروزه‌ای و سفید انجام‌شده است. اخیراً بر روی این بنای مهم تاریخی مرمت‌ها و تعمیراتی صورت گرفته است.

جاذبه های فرهنگی :
- موزه باستان‌شناسی: اگر قصد سفر به استان زنجان را دارید حتما از عمارت ذوالفقاری دیدن کنید. این عمارت امروزه به موزه باستان‌شناسی زنجان تبدیل شده است و در سه بخش پیش از تاریخ، بخش تاریخی و بخش تاریخ اسلام پذیرای گردشگران است. یکی از آثار باستانی معروف و جذاب این موزه مردان نمکی است. مردان نمکی به شش مومیایی کشف‌شده در معدن نمک چهرآباد زنجان گفته می‌شود. از میان این شش مرد نمکی، سه تن از آنان به دوران هخامنشیان (۴۰۰ سال پیش از میلاد مسیح)، و دو تن از آنان به دوره ساسانیان (۴۰۰ تا ۶۰۰ سال پس از میلاد مسیح) مربوط هستند. مرد نمکی شماره ۴ سالم‌ترین و کامل‌ترین جسد نمکی زنجان است که اکنون در موزه ذوالفقاری نگهداری می‌شود.
- موزه رختشویخانه: اگر به معماری دوره قاجار علاقه دارید بنای تاریخی رخت‌شوی‌خانه در محله معروف باباجمال در مرکز شهر زنجان انتخاب مناسبی برای گشت‌وگذار شما در زنجان است. هدف از ساخت رختشوی‌خانه تأمین امنیت و آسایش زنان در مکانی سرپوشیده بود اما امروزه این مکان مهم‌ترین موزه استان زنجان است که انواع لباس‌های محلی، زیورآلات، و وسایل قدیمی را به نمایش گذاشته است موزه‌ی رخت‌شوی‌خانه با طراحی زیبا ترکیبی بی‌نقص از نورگیر‌ها، ستون‌ها، قوس‌ها و حوضچه‌ها است. بنای رختشویخانه یکی از جاهای دیدنی زنجان است که سرپوشیده بودن آن فضایی مناسب برای روز‌های سرد و بارانی و روز‌های گرم تابستان فراهم کرده است.

- عمارت دارایی: موزه و عمارت دارائی (دیوان استیفاء) در بافت تاریخی شهر زنجان و محله سبزه میدان قرار گرفته است. عمارت دارایی تحت تأثیر نوآوری‌ها و خلاقیت‌های سه تن از معماران ارمنی‌تبار دوران قاجار به نام‌های وارطان هوانسیان، پل آبکار و گابریل گورکیان ساخته شده است.
عمارت دارائی در ابتدا به عنوان ساختمان اداری مورد استفاده قرار می‌گرفت اما پس از مدتی به اداره دارایی تبدیل شده و حالا نیز به عنوان موزه در دسترس عموم است. در بازدید از این موزه می‌توانید اشیاء قدیمی مانند ظروف مسی، انواع چاقو و شمشیر، گلیم، چاروق و مصنوعات ملیله‌کاری‌ شده را تماشا کنید.

صنایع دستی :
مسگری :
استان زنجان یکی از مراکز مهم مسگری ایران به شمار می‌آید و شنیدن صدای مسگرها در بازارهای زنجان از جمله فعالیت‌های لذت‌بخشی است که می‌توانید در سفر به این منطقه تجربه کنید؛ مسگرهایی که در حال تولید انواع مصنوعات مسی (۴۰ تا ۴۵ نوع ظروف مسی) مانند مجمعه، دیگ (یداخ)، کاسه، آفتابه، تیان، طشت، تونگ، حناخور، روشل و لگن هستند.
حکاکی روی مس :
حکاکی روی مس از رایج‌ترین صنایع دستی در شهر زنجان است. صنعتگران این رشته بیشتر در شهر زنجان زندگی می‌کنند و طرح‌های حکاکی روی مس را بیشتر از طرح‌های قدیمی و سنتی ایرانی برمی‌دارند.

قلم زنی :
قلم زنی در حقیقت نوعی حکاکی ظریف روی فلزات (مس، طلا، نقره و برنج) است. پیشینه‌این هنر به زمان سکاها یا سیتها از نژاد آریایی‌ها نسبت داده می‌شود.
گیوه دوزی:
بهترین گیوه‌های ایران در استان‌های فارس (شهرستان آباده)، کرمانشاه، اراک و زنجان تولید می‌شوند. تولید گیوه زنجان توسط دو نفر صورت می‌گیرد: گیوه‌‌باف و گیوه‌دوز. در واقع رویه گیوه توسط زنان بافته می‌شود و سپس گیوه‌دوز به ساخت این محصول سنتی می‌پردازد
ملیله:
هنر ملیله‌کارى در ساخت وسایل نقره‌اى و طلایی یکی از نفیس‌ترین و ارزنده‌ترین صنایع دستی تزیینی زنجان است. شهر زنجان از سوی شورای جهانی صنایع‌ دستی به‌عنوان «شهر جهانی ملیله» نام‌گذاری شده است و انواع محصولات این هنر را می‌توان در پایه‌هاى استکان، سینى، قاشق و چنگال غذا و چایخورى، کاسه، گلدان، قاب عکس و پارچه و همچنین زیورآلات دید.
چاقو سازی:
چاقوسازی مهم‌ترین و شناخته شده‌ترین صنایع دستی استان زنجان است و کیفیت، دوام، ظرافت، تناسب، تنوع، قدرت برش و تیغه چاقوهای زنجانی از دیرباز شهره عام و خاص بوده است.

چاروق:
چاروق یا چموش نام نوعی پاپوش قدیمی بدون پاشنه و از جنس چرم خام است که با بندها و تسمه‌هایی بلند به ساق پا بسته می‌شد و معمولا چوپانان در دشت و بیابان از آن استفاده می‌کردند. چاروق در گذشته با رویه‌ای از ابریشم، زری، سیم و گلابتون با دو منگوله تولید می‌شد.
 

 وضعیت اقتصادی استان

استان زنجان دارای موقعیت اقتصادی مطلوبی در کشور است. این استان در نرخ مشارکت اقتصادی رتبه نخست کشوری را دارد و در بخش کشاورزی نیز به دلیل شرایط اقلیمی مناسب، از قطب‌های مهم تولید محصولات زراعی به شمار می‌رود. همچنین، زنجان در تولید برخی محصولات کشاورزی مانند زیتون، سیب‌زمینی و گندم، جایگاه ویژه‌ای دارد.
- مشارکت اقتصادی: استان زنجان از نظر نرخ مشارکت اقتصادی در وضعیت مطلوبی قرار دارد و با اختلاف ۱۰ درصدی از میانگین کشوری، رتبه نخست را در این شاخص به خود اختصاص داده است. این امر نشان‌دهنده پویایی و فعال بودن نیروی کار در این استان است. 
-کشاورزی: استان زنجان با داشتن ۸۸۳ هزار هکتار اراضی قابل کشاورزی، ۴.۷۷ درصد از اراضی کشاورزی کل کشور را در اختیار دارد. همچنین، ۱۶۸۳۹۵ هکتار از این اراضی آبی هستند که ۲ درصد از کل اراضی آبی کشاورزی کشور را شامل می‌شود. این استان به عنوان یکی از مهم‌ترین قطب‌های کشاورزی در کشور شناخته می‌شود و در تولید محصولاتی مانند گندم، برنج، سیب‌زمینی، پیاز، گوجه‌فرنگی، سیر، کرفس، باقلا، نخود فرنگی، عدس، لوبیا و چغندر قند فعال است. 
- سایر ظرفیت‌ها: علاوه بر کشاورزی، استان زنجان دارای ظرفیت‌های دیگری نیز در بخش‌های مختلف است. به عنوان مثال، شهرستان طارم در این استان بزرگترین تولیدکننده زیتون در کشور است. همچنین، تولید سیب‌زمینی و گندم در شهرستان‌های ماهنشان و خدابنده نیز از دیگر ظرفیت‌های بخش کشاورزی استان به شمار می‌رود.

 نقش ارتباطات زیرساخت استان زنجان

استان زنجان در شاهراه ارتباطی شمالغرب به سمت مرکز قرار دارد که ارتباطات بین الملل و استان های همجوار از این مسیر برقرار است.  استان زنجان در همسایگی استان های قزوین ، گیلان، اردبیل ،آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، کردستان و همدان و دارای موقعیت منحصر به فرد ارتباطی است.