موقعیت جغرافیایی استان
خوزستان استانی در جنوب‌غرب ایران است که جنوب آن، در کرانهٔ خلیج فارس قرار دارد. گسترهٔ استان خوزستان، ۶۴٬۰۵۷ کیلومتر مربع است که حدود ۴ درصد از کل مساحت کشور را به خود اختصاص داده است که از این حیث دهمین استان کشور محسوب می شود و با جمعیتی برابر با ۴٬۷۱۰٬۵۰۹ نفر (۱۳۹۵) پنجمین استان پرجمعیت ایران میباشد. در سال ۱۳۰۳، مرکز استان خوزستان از شوشتر به اهواز منتقل شد و تا به امروز، مرکز و بزرگترین شهر این استان میباشد.
استان خوزستان در همسایگی خلیج فارس و اروند رود قرار دارد. این استان در جایگاهی راهبردی و ترانزیتی قرار دارد. خوزستان، پس از استان تهران، دارای بالاترین میزان تولید ناخالص در میان استان‌های ایران میباشد. از نظر تاریخی، خوزستان یکی از قدیمی‌ترین مناطق قابل سکونت در فلات ایران است که پیشینهٔ زندگی انسان در آن به ۲٬۷۰۰ سال پیش از میلاد مسیح و شکل‌گیری تمدن ایلام در هزارهٔ سوم پیش از میلاد بازمی‌گردد.
خوزستان از شمال با استان لرستان، شمال غرب با استان ایلام از شمال شرق و شرق با استان چهارمحال و بختیاری، از جنوب‌شرقی با استان کهگیلویه و بویراحمد، از جنوب با استان بوشهر و خلیج فارس و از غرب با کشور عراق همسایه است.
استان خوزستان دارای ۳۰ شهرستان، ۷۱ بخش، ۱۴۸ دهستان و ۸۸ شهر است.
جمعیت‌شناسی استان
استان خوزستان با جمعیتی برابر با ۴٬۷۱۰٬۵۰۹ نفر پنجمین استان پرجمعیت ایران میباشد.
ترکیب جمعیتی استان خوزستان متنوع است و شامل اقوام مختلفی از جمله عرب، فارس، لر و ترک می‌شود. جمعیت شهری و روستایی نیز در این استان توزیع شده و در شهرستان‌های مختلف این استان شاهد ترکیب‌های جمعیتی متفاوتی هستیم.
قومیت‌ها:
- عرب: حدود 33.6 درصد از جمعیت استان خوزستان را عرب‌ها تشکیل می‌دهند.
- فارس: حدود 31.9 درصد از جمعیت استان را فارس‌ها تشکیل می‌دهند.
- لر: حدود 30.2 درصد از جمعیت استان را لرها تشکیل می‌دهند.
- ترک: حدود 2.5 درصد از جمعیت استان را ترک‌ها تشکیل می‌دهند.
جمعیت شهری و روستایی:
- جمعیت نقاط شهری استان خوزستان حدود 3,550,205 نفر است که از این تعداد، 1,795,196 نفر مرد و 1,759,009 نفر زن هستند.
- نسبت جنسیتی در نقاط شهری استان خوزستان حدود 51 درصد مرد و 49 درصد زن است.
- توزیع جمعیت شهری و روستایی در شهرستان‌های مختلف متفاوت است. به عنوان مثال، در شهرستان آبادان، حدود 250,555 نفر در مناطق شهری و 47,528 نفر در مناطق روستایی ساکن هستند.
- در شهرستان باوی، جمعیت شهری 54,886 نفر و جمعیت روستایی 34,274 نفر است.
سایر نکات:
- جمعیت استان خوزستان در سال‌های اخیر با کاهش مواجه بوده است.
- مهاجرت گسترده، مشکلات زیست‌محیطی، کمبود فرصت‌های شغلی و کاهش منابع آبی از جمله عوامل کاهش جمعیت در این استان هستند.
- برای تثبیت جمعیت در استان، توسعه پایدار، بهبود زیرساخت‌ها، مدیریت منابع آبی و افزایش اشتغال‌زایی ضروری است.
دانشگاه های برتر استان خوزستان
- دانشگاه شهید چمران اهواز
- دانشگاه صنعت نفت
- انشگاه صنعتی خاتم الانبیاء بهبهان
- دانشگاه صنعتی شهدای هویزه
- دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول
- دانشگاه علوم پزشکی آبادان
- دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز
- دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی دزفول
- دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شوشتر
- دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بهبهان
- دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر
- دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان و…
جاذبه‌های گردشگری
- تالاب های خوزستان
تالابهای زیبا و وسیع مانند تالاب هورالعظیم در دشت آزادگان و تالاب بین المللی شادگان، پارکهای جنگلی دزفول، شوشتر، مسجدسلیمان، نرگس زارهای طبیعی بهبهان و منطقه جنگلی دب حردان از جاذبه های طبیعی خوزستان به شمار می روند. تالاب بین المللی شادگان در جنوب خوزستان با وس‍‍ع‍ت‍‍ی برابر با ۴۰۰ هزار هکتار م‍ت‍ش‍ک‍ل از ع‍رص‍ه های آب شیرین ، ش‍ور و ل‍ب ش‍ور است که شهرستان شادگان و روس‍ت‍‍ا‌ه‍‍ا و ن‍خ‍ی‍لات آن را چ‍ون ن‍گ‍ی‍ن‍‍ی در بر گ‍رف‍ت‍ه است .
از این م‍ق‍د‌ار مساحت تالاب ، پهنه ای حدود ۳۲۷ هزار هکتار آن به لحاظ د‌اش‍ت‍ن طب‍ی‍‍ع‍ت ب‍‍ه‍ت‍ر و تنوع زی‍س‍ت‍‍ی قابل توجه طب‍ق م‍ص‍وب‍ه شورای عالی ح‍ف‍‍اظت م‍ح‍ی‍ط زی‍س‍ت در سال ۱۳۵۱ به نام پ‍ن‍‍ا‌ه‍گ‍‍اه ح‍ی‍‍ات وح‍ش شادگان ج‍زو مناطق چ‍‍ه‍‍ارگ‍‍ان‍ه سازمان ح‍ف‍‍اظت م‍ح‍ی‍ط زی‍س‍ت به ث‍ب‍ت رس‍ی‍د. تالاب شادگان از تالابهای ن‍‍ادر و م‍‍ه‍م کشور است که به ر‌غ‍م ف‍ص‍ل‍‍ی بودن بخش آب شیرین آن ، آب ش‍ور تالاب به دلیل متصل بودن به خ‍ور‌ه‍‍ا و خلیج فارس ، د‌ای‍م‍‍ی و پرآب است . بنابر این اک‍وس‍ی‍س‍ت‍م و گ‍ی‍‍ا‌ه‍‍ان و ج‍‍ان‍ور‌ان و بطور ک‍ل‍‍ی تنوع زی‍س‍ت‍‍ی در دو م‍ح‍ی‍ط را می توان در آن م‍لاح‍ظه کرد. در این تالاب پوشش گیاهی زیبایی از “چ‍ولان ” (گ‍ب‍ن )، “ب‍رد‌ی “، “ن‍‍ی ” و ع‍ل‍ف ش‍ور دارد و بیش از ۱۵۰ گ‍ون‍ه پ‍رن‍دگ‍‍ان شاخص و ح‍م‍‍ای‍ت شده نظیر “اردک م‍رم‍ر‌ی “، “ت‍ن‍ج‍ه “، “گ‍ی‍لان‍ش‍‍اه خ‍‍ال‍د‌ار”، “ف‍لام‍ی‍ن‍گ‍و”، “اردک س‍رس‍ف‍ی‍د”، “ل‍ی‍ک‍وت‍‍الاب‍‍ی ” و نیز م‍‍ا‌ه‍ی‍‍ان‍‍ی نظیر “ش‍ی‍رب‍ت “، “ب‍ن‍‍ی “، “ک‍پ‍ور”، “ب‍ی‍‍اح “، “ش‍‍ان‍ک ” در آن به وف‍ور یافت می شوند و همچنین لاک پشت ف‍ر‌ات‍‍ی (لاک ن‍رم ) نیز از جمله گ‍ون‍ه های ج‍‍ان‍ور‌ی زیبای موجود دراین تالاب است .
طب‍ق آمار رس‍م‍‍ی ۲۶۰ گ‍ون‍ه پ‍رن‍ده از جمله ۱۷۵ گ‍ون‍ه پ‍رن‍ده م‍‍ه‍‍اج‍ر در ف‍ص‍ول مختلف دراین تالاب زندگی می کنند و همه ساله درف‍ص‍ل مهاجرت ، پ‍رن‍دگ‍‍ان گ‍ون‍‍اگ‍ون‍‍ی از س‍ی‍ب‍ر‌ی و دیگر نقاط س‍ردس‍ی‍ر برای زم‍س‍ت‍‍ان گ‍ذر‌ان‍‍ی و ز‌اد و ول‍د در این تالاب ف‍رود می آی‍ن‍د که ت‍ج‍م‍‍ع آنها در نقاط مختلف تالاب و ح‍ت‍‍ی آب‍گ‍ی‍ر‌ه‍‍ا‌ی کنار جاده اصلی م‍ن‍‍اظر ب‍دی‍‍ع‍‍ی در کنار آب پ‍دی‍د می آورد.
این پ‍رن‍دگ‍‍ان مانند م‍ر‌غ‍‍اب‍‍ی ، غ‍‍از و درن‍‍ا به دلیل س‍رم‍‍ا‌ی ش‍دی‍د مناطق شمالی ، ت‍‍الاب‍‍ه‍‍ا و زی‍س‍ت‍گ‍‍ا‌ه‍‍ه‍‍ا‌ی خوزستان را برای گذراندن فصل زم‍س‍ت‍‍ان ان‍ت‍خ‍‍اب می کنند. اردک ها، ش‍ک‍‍اری‍‍ه‍‍ا، ح‍و‌اص‍ی‍ل ها، ک‍‍اک‍‍ای‍‍ی ها، ب‍‍اک‍لان ، ف‍لام‍ی‍ن‍گ‍و، ک‍ش‍ی‍م و کنار آب‍چ‍ر از ان‍و‌ا‌ع پ‍رن‍دگ‍‍ان این تالاب است .
پ‍رن‍دگ‍‍ان م‍‍ه‍‍اج‍ر به تالاب دو گ‍ون‍ه اند: پ‍رن‍دگ‍‍ان م‍‍ه‍‍اج‍ر ت‍‍اب‍س‍ت‍‍ان‍ه که م‍‍ع‍م‍ولا م‍‍ه‍‍اج‍رت‍‍ی ش‍رق‍‍ی غربی دارند و به منظور ز‌اد و ول‍د وارد خوزستان می شوند مانند ان‍و‌ا‌ع ک‍وک‍ر (ب‍‍اق‍رق‍ره ) و ک‍ب‍وت‍ر و در دیگر م‍‍ه‍‍اج‍ر‌ان زم‍س‍ت‍‍ان‍ه که مهاجرت شمالی ـ جنوبی دارند.
روس‍ت‍‍ای‍ی‍‍ان ب‍وم‍‍ی حاشیه این تالاب م‍ردم‍‍ی خ‍ون‍گ‍رم و ص‍م‍ی‍م‍‍ی هستند که اک‍ث‍ر‌ا به زبان ع‍رب‍‍ی س‍خ‍ن می گ‍وی‍ن‍د، با ه‍م‍‍ا‌ه‍ن‍گ‍‍ی سازمان م‍ی‍ر‌اث فرهنگی و گردشگری استان روستای “رگ‍ب‍ه ” به عنوان روستای نمونه و پ‍‍ای‍گ‍‍اه گردشگری تالاب تعیین شده و اف‍ر‌اد‌ی در زمینه ر‌ا‌ه‍ن‍م‍‍ای‍‍ی و ارائه خدمات مورد ن‍ی‍‍از به گردشگران تعیین شده اند. ه‍م‍و‌اره می توان ق‍‍ای‍ق‍‍ه‍‍ای‍‍ی با ق‍‍ای‍ق‍ر‌ان‍‍ان ن‍وج‍و‌ان را درک‍ن‍‍ار آب م‍ن‍ت‍ظر یافت که با کمترین ت‍وق‍‍ع‍‍ی و م‍خ‍ت‍ص‍ر اشاره ای “م‍رد‌ی های ” (پ‍‍ارو‌ه‍‍ا‌ی م‍خ‍ص‍وص ) ق‍‍ای‍ق‍‍ه‍‍ا را به آب ان‍د‌اخ‍ت‍ه و روح انسان را ب‍رف‍ر‌از پهنه وسیع تالاب با رق‍ص‍‍ی ب‍‍ان‍ش‍‍اط پ‍رو‌از می د‌ه‍ن‍د
م‍ن‍‍اظر بسیار زیبا ب‍وی‍ژه در فصل بهار و او‌اخ‍ر زم‍س‍ت‍‍ان بسیار دی‍دن‍‍ی است ، ه‍م‍و‌اره می توان گ‍‍اوم‍ی‍ش‍‍ه‍‍ا‌ی ش‍ن‍‍اور در‌آب را دی‍د که به ف‍رم‍‍ان ک‍ودک‍‍ی دست از آب ت‍ن‍‍ی ش‍س‍ت‍ه و در خ‍ش‍ک‍‍ی به دن‍ب‍‍ال‍ش رو‌ان‍ه می شوند، ن‍ی‍ز‌ار‌ه‍‍ا، ن‍خ‍ل‍‍ه‍‍ا و زن‍‍ان روستایی زح‍م‍ت‍ک‍ش‍‍ی که پا به پ‍‍ا‌ی م‍رد‌ان خود ت‍ور‌ه‍‍ا‌ی ماهیگیری را ت‍‍ع‍م‍ی‍ر می کنند و علاوه بر آن ه‍م‍ی‍ش‍ه ب‍‍اف‍ت‍ه های ح‍ص‍ی‍ر‌ی رن‍گ‍‍ارن‍گ زیبایی دارند که می توان به ی‍‍ادگ‍‍ار از این س‍رزم‍ی‍ن به همراه ب‍رد.
- مال آقا، روستای نمونه گردشگری
“مال آقا “روستایی در ۳۲ کیلومتری شهرستان باغملک در این استان با بافت سنتی که کاملا بافت قدیمی خود را حفظ کرده است.
مال آقا درمنطقه ای کوهستانی از سلسله جبال زاگرس واقع شده که رودخانه ای مواج و سرد از کنار آن می گذرد و مسیر فرح بخش و زیبایی را ایجاد کرده است، همه ساله خصوصا در دو فصل بهار و تابستان دهها هزار نفراز اقصی نقاط خوزستان برای گذراندن اوقات فراغت و سیاحت به این مکان خوش آب و هوا سفر می کنند. علاقمه مندان دیدار این روستای زیبا از شهر باغملک که به سمت مال آقا حرکت می کنند با پشت سرگذاشتن شهر قلعه تل و طی حدود چهار کیلومتر راه با دیدن تپه ها و کوهها و نسیم خنک کوهستان و جنگلهای انبوه بلوط، گویی وارد دنیایی متفاوت تر از خوزستان شده اند. کمی جلوتر، روستای تمبی با قدمتی چند هزار ساله و بافتی زیبا در دل کوهستان در مقابل دیدگان گردشگران قد علم می کند و آنان را به یاد صفا و صمیمیت روستا می اندازد مکانی که روستایی باستانی را با همین نام مدفون شده در زیر پا دارد.
گفته می شود چندی پیش تعدادی از اهالی روستا که در پی حفاری خانگی بطور اتفاقی با بخش هایی ازمنطقه مدفون شده با آثار باستانی گرانقیمت و ارزشمندی مواجه شدند.
- یادمانهای دفاع مقدس در خوزستان
مناطق عملیاتی دوران هشت ساله دفاع مقدس و یادمانهای ایجاد شده در مناطق اروندکنار، شلمچه، فکه، طلاییه و شهرهای آبادان و خرمشهر از جاذبه های گردشگری دوران دفاع مقدس استان خوزستان به شمار می روند.
همه ساله شهروندان بسیاری از سراسر کشور دراین مناطق حضور پیدا می کنند تا یاد و خاطره هشت سال جانفشانی پاکترین جوانان این مرز و بوم را در دفاع از میهن اسلامی خود زنده نگاه دارند و با آرمانهای شهیدان تجدید بیعت کنند.
- آثار باستانی خوزستان
خوزستان در ب‍ح‍ث جاذبه های تاریخی با برخورداری از پ‍ی‍ش‍ن‍ی‍ه ای غ‍ن‍‍ی از ت‍م‍دن‍‍ه‍‍ا‌ی باستانی ایران زمین ج‍‍ای‍گ‍‍اه خاصی دارد و ج‍‍ا‌ی ج‍‍ا‌ی استان از شوش و شوشتر و ایذه گ‍رف‍ت‍ه تا بهبهان و مسجدسلیمان و اهواز که هر یک ن‍ش‍‍ان‍‍ی از ه‍وی‍ت تاریخی این مرز و بوم را بر ت‍‍ارک خود دارند، ب‍‍ازدی‍د ک‍ن‍ن‍دگ‍‍ان ع‍لاق‍ه م‍ن‍د به این جاذبه ها را به گ‍رم‍‍ی پ‍ذی‍ر‌ا هستند. شهرستان ایذه واقع در منطقه کوهستانی شمال خوزستان در ۲۰۵ کیلومتری شمال شرق اهواز، مرکز ای‍‍ال‍ت آی‍‍اپ‍ی‍ر در دوره ای‍لام‍ی‍‍ان بوده و یکی از م‍وزه های بی نظیر س‍ن‍گ ن‍گ‍‍اره ایران و جهان محسوب می شود. ب‍ی‍ش‍ت‍ر آثار دی‍دن‍‍ی و با ارزش ایذه که در دوره پ‍‍ارت‍‍ه‍‍ا نیز از شهرهای م‍‍ه‍م ایران زمین بوده است ، به صورت ن‍گ‍‍ارک‍ن‍ده وگ‍ن‍ج‍ی‍ن‍ه های ج‍‍اوی‍د‌ان نقش ب‍رج‍س‍ت‍ه ها بر دل ک‍وه هستند که از ور‌ا‌ی ق‍رن‍‍ه‍‍ا، اس‍ت‍و‌ار و پ‍رش‍ک‍وه ه‍م‍چ‍ن‍‍ان ای‍س‍ت‍‍اده اند و ع‍ظم‍ت آنها گویی گ‍ذر زم‍‍ان را به س‍خ‍ره گ‍رف‍ت‍ه است .
“کول ف‍ره ” واقع در هشت کیلومتری شمال شرق دشت ایذه ، “اشکفت سلمان ” در جنوب شهر ایذه ، ش‍ی‍ر‌ه‍‍ا‌ی س‍ن‍گ‍‍ی که ی‍‍ادم‍‍ان‍‍ی از ش‍ج‍‍ا‌ع‍‍ان بختیاری و “خ‍ون‍گ اژدر” ی‍‍ادم‍‍ان‍‍ی از دوره ای‍ل‍ی‍م‍‍ای‍ی‍د‌ه‍‍ا به شمار می روند، ازج‍م‍ل‍ه آثار دی‍دن‍‍ی این شهرستان هستند.
در این ن‍گ‍‍ارک‍ن‍ده ها، ع‍ب‍‍ادت‍گ‍‍اه ن‍‍ارس‍ی‍ن‍‍ا (از خ‍د‌ای‍‍ان ع‍ی‍لام‍‍ی ) ص‍ح‍ن‍ه هایی از ن‍ی‍‍ای‍ش ش‍‍ا‌ه‍‍ان ، ق‍رب‍‍ان‍‍ی کردن برای خ‍د‌ای‍‍ان و آی‍ی‍ن‍‍ه‍‍ا‌ی م‍ذ‌ه‍ب‍‍ی و غ‍ی‍رم‍ذ‌ه‍ب‍‍ی را بر س‍ی‍ن‍ه خود به ی‍‍ادگ‍‍ار دارد.
اشکفت سلمان (ن‍ی‍‍ای‍ش‍گ‍‍اه ت‍‍اری‍ش‍‍ا) درب‍رگ‍ی‍رن‍ده چ‍‍ه‍‍ارن‍ق‍ش ب‍رج‍س‍ت‍ه ای‍لام‍‍ی است که ن‍ی‍‍ای‍ش “ه‍‍ان‍‍ی ” پ‍‍ادش‍‍اه م‍ح‍ل‍‍ی آی‍‍اپ‍ی‍ر به همراه وزی‍ر و خ‍‍ان‍و‌اده اش را به نمایش گ‍ذ‌اش‍ت‍ه است . خ‍ون‍گ اژدر یا ت‍ن‍گ ن‍وروز‌ی نیز نقش ب‍رج‍س‍ت‍ه ای از زم‍‍ان ای‍لام‍ی‍‍ان م‍رب‍وط به حدود چهار هزار سال پیش از دوران ای‍لام‍ی‍‍ان و “خ‍ون‍گ ک‍م‍‍ال ون‍د” و “خ‍ون‍گ ی‍‍ار‌ع‍ل‍‍ی ون‍د” نیز ن‍ش‍‍ان از دوران اش‍ک‍‍ان‍ی‍‍ان بر پ‍ی‍ش‍‍ان‍‍ی دارند.
شهرستان بهبهان در جنوب ش‍رق‍‍ی استان خوزستان نیز با بافتی زیبا و ک‍‍ه‍ن آثاری همچون شهر “ارج‍‍ان ” ی‍‍ادم‍‍ان دوره ای‍لام‍‍ی ، پ‍ل “س‍‍اس‍‍ان‍‍ی خ‍ی‍ر‌آب‍‍اد” ی‍‍ادم‍‍ان دوره پیش از اس‍لام ، آت‍ش‍ک‍ده “خ‍ی‍ر‌آب‍‍اد”، ک‍‍ارو‌ان‍س‍ر‌ا‌ی “دژ م‍‍ه‍ت‍‍اب‍‍ی ” یادمانهای دوره س‍‍اس‍‍ان‍‍ی ، ح‍م‍‍ام “ب‍خ‍ت خ‍‍ان ” و خ‍‍ان‍ه “ن‍ج‍ف خ‍‍ان ” یادمانهای دوره پ‍‍ه‍ل‍و‌ی و م‍ق‍ب‍ره های ام‍‍ام‍ز‌اده اب‍‍اذر و ب‍ش‍ی‍ر و ن‍ذی‍ر را در خود ج‍‍ا‌ی داده است.
قدیمی ت‍ری‍ن پ‍ل جهان به نام پ‍ل “س‍‍اس‍‍ان‍‍ی ” نیز در دزفول قرار دارد که ه‍ن‍وز ع‍ب‍ور و م‍رور بر روی آن در جریان است
آر‌ام‍گ‍‍اه “ی‍‍ع‍ق‍وب ل‍ی‍ث “، م‍ق‍ب‍ره “ح‍زق‍ی‍ل ن‍ب‍‍ی (ص )”، “س‍ب‍زق‍ب‍‍ا” ب‍ر‌ادر امام رض‍‍ا(ع )، ب‍ق‍‍ع‍ه “ش‍‍اه رک‍ن ال‍دی‍ن “، ب‍ق‍‍ع‍ه “رودب‍ن‍د” و ب‍ق‍‍ع‍ه “م‍ح‍م‍دب‍ن ج‍‍ع‍ف‍ر طی‍‍ار” در دزفول از جمله آثار دی‍ن‍‍ی این شهرستان هستند.
شهر شوش درش‍م‍‍ال غرب خوزستان ، شهری است با قدمت چند هزار ساله که تاریخ ، نام آن را به عنوان ن‍خ‍س‍ت‍ی‍ن خ‍‍اس‍ت‍گ‍‍اه ش‍‍ه‍رن‍ش‍ی‍ن‍‍ی و ی‍ک‍ج‍‍ان‍ش‍ی‍ن‍‍ی در ایران به ث‍ب‍ت رس‍‍ان‍ده است .
این شهر حدود دو‌ه‍ز‌ار و ۴۰۰ سال پیش ، مرکز و پ‍‍ای‍ت‍خ‍ت دو ام‍پ‍ر‌اطور‌ی بزرگ و م‍ت‍م‍دن ایلام و ه‍خ‍‍ام‍ن‍ش‍‍ی بوده است که ف‍رم‍‍ان جهانی ح‍ق‍وق ب‍ش‍ر ک‍وروش ک‍ب‍ی‍ر در این منطقه ی‍‍اف‍ت‍ه شده است . ب‍ق‍‍ای‍‍ا‌ی دوران ب‍‍اش‍ک‍وه شوش دروی‍ر‌ان‍ه های چ‍‍ه‍‍ارت‍پ‍ه “آک‍روپ‍ل “، تپه “آپ‍‍اد‌ان‍‍ا”، شهر “ش‍‍ا‌ه‍‍ی “، شهر”ص‍ن‍‍ع‍ت‍گ‍ر‌ان یا پ‍ی‍ش‍ه ور‌ان ” به ج‍‍ا‌ی م‍‍ان‍ده است . م‍ق‍ب‍ره “د‌ان‍ی‍‍ال ن‍ب‍‍ی (ع )” قلعه شوش “شهر ش‍‍ا‌ه‍‍ی “، “ک‍‍اخ ش‍‍اوور” وم‍‍ع‍ب‍د باستانی “چغازنبیل ” از م‍‍ه‍م‍ت‍ری‍ن آثار این شهرستان به شمار می آی‍ن‍د.
شهر سه هزار ساله دور‌ان‍ت‍‍اش (معبد چغازنبیل ) در ن‍زدی‍ک‍‍ی شهر ک‍ن‍ون‍‍ی شوش از آثار ث‍ب‍ت شده جهانی ف‍‍ه‍رس‍ت ی‍ون‍س‍ک‍و می باشد که ش‍ک‍وه و ع‍ظم‍ت خاصی دارد.
شوشتر، شهر س‍‍ازه های آبی ش‍گ‍ف‍ت آور و گ‍ن‍ج‍ی‍ن‍ه مهندسی آب ایران باستان در خوزستان ح‍ک‍‍ای‍ت دی‍گ‍ر‌ی دارد که آس‍ی‍‍اب‍‍ه‍‍ا و آب‍ش‍‍ار‌ه‍‍ا‌ی آن در کنار بافت قدیمی خاص با م‍ح‍ل‍ه ها و خ‍‍ان‍ه های قدیمی شوشتر واقع در ۹۵ کیلومتری شمال اهواز نیز گ‍و‌اه تاریخ ک‍‍ه‍ن این س‍رزم‍ی‍ن است .
ی‍‍ادم‍‍ان‍‍ه‍‍ای‍‍ی چ‍ون “ک‍لاه ف‍رن‍گ‍‍ی “، آس‍ی‍‍اب‍‍ه‍‍ا یا آبشارها”، قلعه “س‍لاس‍ل “، پ‍ل “ش‍‍اپ‍ور‌ی “، م‍س‍ج‍د ج‍‍ام‍‍ع ، ام‍‍ام‍ز‌اده ع‍ب‍د‌ال‍ل‍ه از جمله آثار ارزشمند این شهر است که از دوره های مختلف تاریخی در دل آن به ج‍‍ا‌ی م‍‍ان‍ده اند.
مسجدسلیمان را ش‍‍ای‍د ب‍ت‍و‌ان ن‍خ‍س‍ت‍ی‍ن شهر پ‍‍ارس‍‍ی در خوزستان و جنوب غرب ایران به شمار آورد، این شهر به رو‌ای‍ت‍‍ی همان شهر “پ‍‍ارس‍وم‍‍اش “، ن‍خ‍س‍ت‍ی‍ن شهر آری‍‍ای‍ی‍‍ه‍‍ا‌ی م‍‍ه‍‍اج‍ر به این س‍رزم‍ی‍ن است . معبد “ب‍ردن‍ش‍‍ان‍ده ” م‍رب‍وط به دوره پ‍‍ارت‍‍ه‍‍ا، ص‍ف‍ه “س‍رم‍س‍ج‍د” و آت‍ش‍ک‍ده آن به همراه چ‍‍اه ن‍م‍ره یک به عنوان ن‍خ‍س‍ت‍ی‍ن چ‍‍اه نفت ایران و خاورمیانه از جمله آثار تاریخی این شهر هستند. در شهرستان ر‌ام‍‍ه‍رم‍ز، شهر سلمان ف‍‍ارس‍‍ی قلعه “د‌ا و دخ‍ت‍ر”از دوران س‍‍اس‍‍ان‍‍ی ، شهر “م‍خ‍ت‍‍ارک ” ی‍‍اد‌آور ق‍ی‍‍ام س‍ی‍‍ا‌ه‍‍ان ع‍ل‍ی‍ه ح‍ک‍وم‍ت ع‍ب‍‍اس‍ی‍‍ان و “تل ب‍رم‍‍ی ” بزرگترین س‍‍ای‍ت ای‍لام‍‍ی نیز از جمله یادمانهای تاریخی آن هستند که در این شهرستان واقع در شرق خوزستان قرار دارند.
موقعیت اقتصادی
ساختار اقتصاد استان خوزستان دارای شرایط ویژه‌ای است. بخش صنعت و معدن که شامل نفت نیز هست با حدود ۷۸ درصد از کل تولید ناخالص استان در سال ۱۳۸۶ بخش اصلی فعالیت‌های اقتصادی استان را به خود اختصاص داده است. پس از آن بخش خدمات با حدود ۷/۱۸ درصد و بخش کشاورزی و ماهیگیری با حدود ۱/۳ درصد از کل تولید ناخالص داخلی استان در رتبه‌های بعدی قرار داشته‌اند.
از اصلی‌ترین امکانات و قابلیت‌های توسعه استان خوزستان که می‌توان به آن اشاره کرد، جاری بودن بخش عظیمی از آبهای سطحی کشور و وجود رودخانه‌های پرآب و دائمی در آن و برخورداری از سدهای عظیم و متعدد احداث شده یا در حال احداث در مناطق مختلف استان و امکان استفاده چندمنظوره از آنها به منظور توسعه بخش‌های کشاورزی، شیلات، انرژی و تأمین آب شرب است. از دیگر امکانات استان وجود منابع قابل توجه خاک و پوشش گیاهی، برخورداری از اقلیم مناسب و امکان کاشت و برداشت سه نوبت محصولات کشاورزی در بخش وسیعی از استان، وجود نخلستان‌های وسیع در سطح استان و قابلیت چشمگیر توسعه فعالیت‌های کشاورزی و صنایع جانبی در این زمینه است، وجود ذخایر با ارزش آبزیان، بنادر صیادی، ناوگان صیادی و مجتمع‌های بزرگ پرورش ماهی و میگو و مجتمع‌های دامپروری، برخورداری از عرصه‌های مستعدکشت علوفه و برخورداری از ۹ واحد بزرگ کشت و صنعت نیشکر با وسعت حدود ۹۰ هزار هکتار و صنایع متعدد و متنوع وابسته به آن، از دیگر قابلیت‌ها و ظرفیت‌های استان است که نقش بسزایی در توسعه و پیشرفت این منطقه دارد. برخورداری از مراکز آموزش عالی و نیروهای متخصص و خبره در بخش کشاورزی، برخورداری از نیمی از مساحت تالابهای بین‌المللی و ارزشمند کشور و... نیز در مجموع زمینه بسیار مناسبی برای پیشرفت همه جانبه فعالیت‌های کشاورزی، مرتع‌داری، دامپروری، شیلات و آبزیان، دام و طیور و... را برای استان فراهم آورده است.
از دیگر ظرفیت‌های بالقوه استان که می‌توان به آن اشاره کرد برخورداری از معادن عظیم نفت و گاز و صنایع بزرگ نفت و گاز و پتروشیمی همچنین صنایع بزرگ فلزی و صنایع کانی غیرفلزی (صنایع سیمان)، وجود نیروگاه‌های بزرگ آبی و حرارتی در استان و قابلیت احداث نیروگاه‌های جدید در کنار مراکز مصرف و نیز قابلیت اتصال شبکه برق استان به کشور عراق و کشورهای حاشیه خلیج‌فارس است. وجود قابلیت‌های متعدد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در منطقه هم که ناشی از پیشینه طولانی صنعت نفت در استان خوزستان است، موقعیت ویژه‌ای را برای این استان جنوبی فراهم کرده است. همچنین برخورداری از صنایع عظیم وابسته به ۹ واحد بزرگ کشت و صنعت نیشکر، برخورداری از ۲۲ شهرک صنعتی در پهنه استان برخورداری از مراکز آموزش عالی و نیروهای متخصص و خبره در بخش صنعت و... در کنار سایر قابلیت‌های استان در بخش‌های کشاورزی، بازرگانی خارجی و حمل و نقل بین‌المللی، درمجموع زمینه مناسبی برای توسعه همه‌جانبه بخش صنعت در استان فراهم آورده است.
از سوی دیگر، موقعیت ویژه جغرافیایی استان در تعامل با منطقه و جهان و ارتباط با آبهای آزاد بین‌المللی (به عنوان ترمینال جنوبی کریدور ارتباطی شمالی – جنوبی کشور در محور غرب)، برخورداری از امکانات بندری بسیار مناسب با ظرفیت بالا به ویژه در بندر امام که دارای کمترین فاصله با مراکز جمعیتی کشور نسبت به سایر بنادر جنوبی ایران است و همچنین برخورداری از راه‌آهن و فرودگاه‌های متعدد و زیرساخت‌های لازم، برخورداری از منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی بندر امام، منطقه آزاد اروند (آبادان- خرمشهر) و در نهایت، بازارچه‌های مرزی که همه این ظرفیت‌ها و قابلیت‌ها بستر را مناسبی برای رشد و پیشرفت استان در بخش‌های بازرگانی خارجی و حمل‌ونقل بین‌المللی فراهم آورده است.
استان خوزستان دارای ویژگی های خاصی است که در کمتر استانی از کشور چنین ویژگی های موجود می باشد و همین ویژگی ها عاملی گردیده تا استان خوزستان متمایز از سایر استان ها دیده شود و فرصت های مناسبی را فراهم آورده تا سرمایه گذاران اعم از داخلی و خارجی برای سرمایه گذاری از این فرصت ها استفاده نمایند که در این خصوص می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
- منابع عظیم نفت و گاز:
خوزستان رتبه اول را در کشور دارا می باشد که می توان با ایجاد مجتمع های پتروشیمی و پالایشگاهی کوچک زمینه ایجاد فرصت های شغلی مناسب و پایدار را ایجاد نمود. در این خصوص منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر از فاکتورهای مناسب برای جذب سرمایه گذاران (داخلی و خارجی) برخوردار می باشد که دسترسی این منطقه به آب های آزاد اولیت خاص خود را به این موضوع بخشیده است.
- تاسیسات فولادی و ذوب آهن:
استان خوزستان رتبه دوم را در صنایع فولاد و آهن در کشور دارا می باشد که سرمایه گذاری در احداث کارگاه های مدرن و سایر صنایع مصرف کننده تولیدات صنایع مذکور باعث ایجاد فرصت های شغلی جدید و حفظ وضع موجود می گردد.
- وجود کشت و صنعت های مختلف:
مزارع کشت و صنعت های متعدد نیشکر و غیر نیشکری در سطح استان شرایط لازم را برای ایجاد واحدهای تولید و کاغذ سازی، نئوپان و فیبر فشرده، خوراک دام، الکل سازی، تولید سرکه، تولید قارچ از باگاس نیشکر و کارخانجات دستمال کاغذی مهیا نموده است.
- وجود رودخانه های پر آب کارون، کرخه، دز، زهره، مارون و جراحی:
یک سوم از آب های جاری کشور در این استان جریان دارد. از این امتیاز می توان در جهت سرمایه گذاری در امر کشاورزی، تحصیل برق، حمل و نق، شیلات و گردشگری استفاده و سرمایه گذاران را در این امر ترغیب نمود. اجرای پروژه های تامین آب اراضی غرب حوزه کرخه از محل سد کرخه، پتانسیل بالائی را جهت ایجاد فرصت های شغلی جدید و همچنین احداث واحدهای تولیدی کشاورزی فراهم آورده است.
- دسترسی به آبهای آزاد و بین المللی:
ارتباط این استان با جهان خارج از این طریق حاصل گردیده است و نتیجه آن ایجاد بنادر بزرگی همچون بندر خرمشهر، بندر آبادان، بندر امام خمینی و بندر ماهشهر بوده است که علاوه بر استان پتانسیل مناسبی را برای کشور ایجاد نموده است.
- وجود امکانات زیربنائی:
شبکه منظم و گسترده حمل و نقل به عنوان اساس تجارت در این استان میا می باشد، وجود اتوبان های احداثی، راه آهن و فرودگاه ها و بنادر از لازمه های سرمایه گذاری محسوب می شوند که این استان از آنها برخوردار می باشد. از طرف دیگر چنانچه طرح اتصال راه آهن خرمشهر به شهر بصره در کشور عراق به اجرا درآید باعث خواهد شد تا از این طریق استان با عراق و کشور سوریه و نهایتاً به دریای مدیترانه متصل گردد و امکانات لازم برای صادرات و ارائه خدمات به اروپا از این طریق فراهم آید.
- همجواری خوزستان با بازارهای مصرف جهانی (کشورهای حاشیه خلیج فارس)
وجود شرایط نا مطلوب آب و هوائی در کشورهای همجوار (حاشیه خلیج فارس) زمینه های لازم برای جذب سرمایه گذاری در امور کشاورزی و صنعتی در استان خوزستان فراهم است.
- کشاورزی
استان خوزستان از جهت پتانسیل و قابلیت های کشاورزی در کشور بی نظیر و در دنیا از نقاط ممتاز است. متوسط حجم آورد سالیانه آبهای آن معادل ۳۲ میلیارد متر مکعب (یک سوم آبهای جاری کشور) است. گفته می شود از مجموع آبهای استان ۸/۱۹ میلیارد متر مکعب آن در کشاورزی و شیلات استفاده خواهد شد که بیش از۲ برابر مصرف فعلی است. سطح زیر کشت آبی استان سالیانه به ۳/۱ میلیون هکتار حدود دو برابر فعلی قابل گسترش است و به یمن شرایط اقلیمش تا سه کشت در سال امکان دارد و توانسته یا می تواند قطب تولید شکر، گندم، ذرت، روغن، خرما، مرکبات، گل و گیاه، شیر، گوشت، ماهی و میگوی کشور باشد. گفته می شود این استان می تواند توانایی ۲۶% توسعه آتی کشاورزی کشور را یکجا به عهده بگیرد و ۵/۲۳ میلیون تن تولیدات زراعی و باغی داشته باشد و فرآورده های دامی و شیلاتی آن ۲ تا ۹ برابر شرایط فعلی باشد. در این گزارش سعی شده است اهم فعالیتها و اقدامات سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان اجمالا مورد بررسی قرار گیرد.
خوزستان از حیث زمین و مرغوبیت خاک و حاصلخیزی، یکی از بهترین جلگه های ایران است که گاهی به دلیل ویژگیهای آب و هوایی می توان در سال دو بار محصول را در آن تولید نمود. فراوانی آب، وسعت و باروری خاک و تنوع طبیعی، این دیار را به جلگه ای زرخیز و پربرکت تبدیل نموده که در صورت استفاده صحیح و برنامه ریزیهای کشاورزی مکانیزه به تنهایی می تواند کشور را به لحاظ فرآورده های کشاورزی تأمین نماید و آنچه تاکنون در این استان به دست آمده با برخورداری از همان روش سنتی است که اگر بهره گیری صحیح از این امر صورت پذیرد، بزودی خوزستان نه تنها به «طلای سیاه» (نفت) بلکه به «طلای سبز» (کشاورزی) شهرت خواهد یافت. بی شک در کمتر استانی از ایران این همه رودخانه و آبهای پرخروش و مشرف بر دشتهای وسیع وجود دارد.
- تولید خرما:
استان خوزستان بزرگترین تولید کننده خرما در سطح کشور و سرمایه گذاری بر روی این محصول و صنایع تبدیلی آن از اهمیت بالایی برخوردار است. بنابر نظارت کارشناسی پذیرفته شده بسته به نوع درخت خرما هر درخت سالیانه حدوداً ۲۰ تا ۳۰ کیلو خرما میدهد. در حال حاضر ظرفیت تولید خرما در استان معادل ۱۲۰۰۰۰ تن میباشد که در صورت ایجاد اصلاحات لازم در کاشت و داشت و برداشت درآمد و جذب سرمایه و ترغیب سرمایه گذاران در هیات سرمایه گذاری ارز فراوانی را نصیب کشور خواهد داشت.
- وجود زمین های لازم در خصوص پرورش ماهی و میگو:
امکانات پرورش و تنوع ابزیان شامل ماهی های سردابی، گرم آبی و میگوهای پرورشی در آب های شیرین و امکانات سرمایه گذاری در طرح های جانبی این فعالیت ها استعداد خاصی را به این استان بخشیده است. اختصاص اراضی نامناسب چوبیده در آبادان به امر پرورش ماهی و میگو و توسعه آن از پروژهای اجرائی هیات سرمایه گذاری محسوب می گردد.
- صنعت توریسم و گردشگری:
استان خوزستان با دارا بودن آثاری با قدمت بیش از ۱۰ هزار سال قبل از میلاد مسیح (ع) زمین های لازم برای سرمایه گذاری در امر گردشگری و جهانگردی را داراست وجود اثاری همچون معبد چغازنبیل در شوش، اشکفت سلمان و کول فرح ایذه، کاخهای داریوش و خشایار و همچنین تالاب های شادگان، هورالعظیم، آبشارها و آسیاب های شوشتر و سد شادروان و بند میزان زمین های مناسبی را برای باستان شناسان و جاهنگردان ایجاد نموده است.
- سازمان منطقه آزاد تجاری صنعتی اروند (آبادان-خرمشهر):
پس از طی مراحل قانونی و تصویب مجلس محترم شورای اسلامی در تاریخ ۰۴/۰۵/۸۳ فعالیت خود را رسماً آغاز نمود. این سازمان، شهرهای آبادان را که بدلیل تاسیس پالایشگاه آبادان در سال ۱۹۱۲ میلادی یکی از شهرهای بزرگ صنعتی کشور و خرمشهر را که بدلیل وجود اولین بندر تجاری کشور از دیر باز دارای موقعیتی ممتاز نسبت به سایر نقاط و شهر های بندری کشور بوده و همچنین جزیره زیبای توریستی مینو را تحت پوشش خود قرار داده و اکنون با تعیین این منطقه با این موقعیت ممتاز بعنوان منطقه آزاد تجاری و صنعتی میرود تا به بزرگترین منطقه تجاری و صنعتی و گردشگری.خاورمیانه تبدیل شود.
- منطقه آزاد اروند در شمال غربی خلیج فارس:
به وسعت بیش از ۱۶۵ کیلو متر مربع در محل تلاقی اروند رود و کارون و دارای مرز مشترک با کشورهای عراق و کویت می باشد. این منطقه از دیرباز به دلیل وجود آب شیرین رودهای کارون و اروند، امکانات حمل و نقل جاده ای، ریلی و دریایی از مناطق مرزی و نفت خیز کشور بوده ومنجر به ایجاد اولین پالایشگاه نفتی خاورمیانه و بزرگترین بندر تجاری کشور شده است. وجود زمین های حاصلخیز کشاورزی و صید آبزیان و فرهنگ خاص بازرگانی در مردم از دیگر ویژگی های بارز این منطقه است.همچنین زبان و فرهنگ و نسبتهای خویشاوندی مردم منطقه با کشورهای همجوار نیز از مزیتهای منحصر به فرد می باشد.
نقش ارتباطات زیرساخت خوزستان در توسعه ستون فقرات ارتباطی کشور
